Waterschap De Dommel wil duurzamer, efficiënter en slimmer zuiveren. Met de inzet van modelsturing is het mogelijk om energie te besparen, grondstoffen terug te winnen en bedrijfsvoering beter afstemmen op het weer en het aanbod van afvalwater. Tussen willen en kunnen zit een grote uitdaging.
KienIA helpt het waterschap om de stap naar modelsturing te zetten. We brengen partijen samen en maken de uitvoering klein, zodat er écht beweging ontstaat. Zo lukt het om een complexe innovatie, mogelijk te maken en vertrouwen op te bouwen, stap voor stap.
“De wens om te innoveren was er,” vertelt Vincent de Gelder, technisch specialist bij KienIA. “Maar het traject stokte. Partijen vonden elkaar niet en de operatie keek met spanning naar de verandering. Logisch, want modelsturing raakt de dagelijkse bedrijfsvoering direct. Dan wil je dat het goed geregeld is, met beleid en duidelijke afspraken.” De operatie, de mensen die elke dag zorgen dat de zuivering draait, zag de vernieuwing op zich afkomen en zette de hakken in het zand. Begrijpelijk, vindt Tom Verbruggen, IA -adviseur: “Zij dragen de verantwoordelijkheid als er iets misgaat. Als je dan een ‘black box’ systeem naast je krijgt dat keuzes maakt die je niet begrijpt, wil je duidelijkheid.”
Slimmer sturen met data
Tegelijkertijd biedt modelsturing juist kansen. Vincent legt uit: “Traditionele besturing werkt met vaste regels. Zoals bij een verwarmingsinstallatie: is het 20 graden, dan gaat de verwarming uit. Modelsturing kijkt breder en maakt gebruik van historische data en leert van patronen. Dat heet machine learning. Zo kun je processen slimmer aansturen, bijvoorbeeld door eerder te reageren op weersveranderingen of piekbelasting. Dit klinkt prachtig, maar een autonoom systeem moet je wel goed afbakenen. Je wilt niet dat het bij een extreme bui iets onverwachts doet. Daarom moet je heldere veiligheidsregels inbouwen. Het is technisch én organisatorisch complex. En precies daarom hebben we gekozen voor een proof of concept (POC).”
De kracht van een proof of concept
Een POC is een tijdelijke proefopstelling. Daarmee test je of iets werkt en leer je samen hoe je ermee omgaat. “Het grote voordeel,” zegt Tom, “is dat je het klein maakt. Je neemt tijdelijk wat risico, maar wel in een gecontroleerde omgeving. Je spreekt af: dit is een test, we doen het doordeweeks, er kijkt iemand mee, en daarna breken we het weer af.” Die duidelijkheid gaf rust in de organisatie. Vincent vult aan: “Als je meteen een definitieve oplossing bouwt, loop je het risico dat je vastzit aan een systeem dat niet goed past. Met een POC kun je leren, bijstellen en vertrouwen opbouwen. Dat haalt veel spanning weg en leidt tot een betere oplossing.”
De spelregels
Om te zorgen dat de POC veilig en helder verloopt, stelde KienIA samen met De Dommel een set spelregels op, vastgelegd in een beleidsnotitie. Die spelregels vallen in drie categorieën:
- Technisch: er moet een goed dashboard en een noodknop zijn dit in combinatie met een veilige data koppeling.
- Procesmatig: doorloop en documenteer in alle projectfases wat het doel, aanpak en geleerde inzichten zijn. De uitvoering is de langste fase en is meestal een iteratief proces en bestaat daardoor uit meerdere cycli. Waarbij je in elke cyclus een nieuwe verbetering of uitbreiding brengt.
- Organisatorisch: leg vast wie waarvoor verantwoordelijk is en hoe de samenwerking ingeregeld wordt. Ook de restrisico’s en hun eigenaren zijn benoemd en beschreven.
“Met deze spelregels respecteer je ieders belang,” zegt Vincent. “Mensen vinden het vaak lastig om verantwoordelijkheid te nemen als ze niet weten waar die begint of eindigt. Nu kan iedereen het spel spelen met hetzelfde boekje in de hand.”
Gedrag als sleutel
Toch zit de grootste uitdaging niet in de techniek, maar in het gedrag. “Dit beleid is een goed startpunt. Het gaat erom dat mensen anders gaan denken en doen” zegt Vincent. “We zijn allemaal onderdeel van het systeem. Je ziet je eigen gewoontes vaak niet. Daarom helpt het als een externe partij zoals KienIA meekijkt, de afwijkende plekken benoemt en het bespreekbaar maakt.” KienIA begeleidt De Dommel inmiddels al sinds 2023. “We zien dat mensen elkaar beter begrijpen,” vertelt Tom. “De operatie weet wat het model doet, de beleidsmakers snappen de risico’s, en er ontstaat vertrouwen. Dat is het echte succes.”
Klein beginnen, groot eindigen
Het geheim van dit soort innovaties? Niet te groot denken. “Maak het klein,” zegt Tom. “Bouw vertrouwen in kleine stappen. Doe het iteratief, leer van elke fase, en gebruik dat vertrouwen om door te groeien. Zo maak je verandering haalbaar.” Modelsturing is ingrijpend en daarmee spannend. Maar met de juiste spelregels, open gesprekken en oog voor gedrag, lukt het om samen die stap te zetten.
Benieuwd hoe jouw organisatie kan leren van de aanpak bij De Dommel? Neem contact op met Tom Verbruggen (tom.verbruggen@kienia.nl) en Vincent de Gelder (vincent.de.gelder@kienia.nl).